NATUURGEBIED DE GEELDERS

update: 1 januari 2013

 

DE GEELDERS IS EEN VAN DE BELANGRIJKSTE NATUURGEBIEDEN BINNEN HET GROENE WOUD

Algemeen
De Geelders ligt ten oosten van Boxtel en ten noorden van Liempde. In het gebied zijn op het bosreservaat De Braak na alle paden en wegen opengesteld voor wandelaars. Er zijn twee met paaltjes gemarkeerde wandelroutes in het gebied. Aan het spoorlijntje bevindt zich bij café ’t Groene Woud een ruime parkeerplaats (in buurtschap Kasteren in Liempde). Ook aan de Schijndelsedijk (de weg van Boxtel naar Schijndel) bevindt zich een parkeerplaats vanwaar u toegang heeft tot De Geelders. Wanneer u gaat wandelen in De Geelders is het aan te raden laarzen aan te trekken en muggenolie mee te nemen. Ook wanneer het een tijdje niet geregend heeft, kan het op een aantal plaatsen in dit natuurgebied, door de leem, erg nat zijn.

De Geelders worden binnenkort omgevormd tot een meer natuurlijk bos. Het gebied van de Geelders is een oud bosgebied dat reeds uit de 15e eeuw als "Gheerlaer" bekend is. Vroeger was het veel uitgestrekter en bestond de gehele zgn. "Bodem van Elde" uit ‘woeste grond’. Tot midden 17e eeuw is bijna het gehele bosgebied inclusief Dommeldal  in handen geweest van de Kartuizers een zeer strenge kloosterorde die stroomafwaarts in Olland een klooster gesticht hadden. Prior Joseph van den Oetelaar  (kartuizerklooster Antwerpen, zie genealogische website  en website Stichting Kartuizerklooster Sinte Sophia van Constantinopel  ) heeft de verkoop in de 17e eeuw geregeld. UIt de kartuizerarchieven bleek dat ook hier heggen gelegd werden

BHIC, Kartuizerklooster Sinte Sophia, inv. nr. 4, f 101v.

croken ende te samen bynden omme den vrede daermede te onderhouden datter gheen beesten int schot en komen’ = breken/knakken en samenbinden

om de omheining daarmee te onderhouden zodat er geen runderen in het jonge schot komen.

De Geelders staat landelijk weer in schijnwerpers omdat dit bosgebied één van de belangrijkste kerngebieden zal worden van een 7500 ha groot natuurgebied HET GROENE WOUD . Dit omvangrijk natuurgebied zal in de toekomst (begin 21e-eeuw) een aaneengesloten gebied vormen tussen Geelders en Kampina met daartussen gerenommeerde gebieden zoals "De Mortelen, "Landgoed Velder", "Het Dommeldal" en "De Scheeken". Dit natuurgebied (vooral vochtig bosgebied) zal voor vele soorten dieren en planten één van de belangrijkste reservaten worden. Sommige soorten welke reeds lang in deze streek uitgestorven zijn kunnen dan weer naar dit gebied terugkeren.

Karakterschets
Het afwisselende landschap van De Geelders bestaat uit hakhoutwallen, loofbos met dreven, populierenbosjes, heide, grasland en akkers. Al in de 17e eeuw werd het gebied gebruikt als productiebos voor eikenhakhout. De schors (eek) van de bomen werd gebruikt in een belangrijke industrie voor dit gebied: de leerlooierij. Om het bos zo goed mogelijk te kunnen exploiteren, groef men brede dreven. Voor de afwatering is een uitgebreid netwerk van greppels en sloten aangelegd. Met het uitgegraven zand werden de zogenaamde rabatten opgeworpen. Zeer lang al is een gedeelte van het bosgebied in handen van de familie Marggraff uit Vught. Sinds de tweede wereldoorlog is het beheer “niets doen” gebezigd. Juist daardoor zijn zeer hoge natuurwaarden ontstaan en behoort het tot de belangrijkste natte bosgebieden van Nederland. Door de kwijnende bomen zijn vele holten ontstaan die een schuil- of broedplaats bieden aan bosuilen of steenmarters. In de voorjaar zijn de met miljoenen bosanemonen bedekte bosbodems een lust voor het oog. De Geelders is vooral in de winter een behoorlijk nat gebied. Dit komt door een leemlaag in de bodem. Deze laat het regenwater slechts langzaam door. De grondwaterstand blijft door de leemlaag hoog en hierdoor zijn er in De Geelders bijzondere plantensoorten te vinden, die kenmerkend zijn voor het Brabantse leem. Bijvoorbeeld eenbes, schaafstro, gevlekte orchis, koningsvaren en bosanemoon. Ook staan de slootkanten op veel plaatsen vol slanke sleutelbloemen.

Toekomstbeeld Gelders (foto Ingrid Margry)

Flora en fauna
In het KNNV-Blad Natura  (1937) meldt prof. H. van Iersel al Goudvinken in de Geelders. Op het heideterrein midden in De Geelders bevinden zich plantensoorten die verder nergens in De Geelders voorkomen, zoals klokjesgentiaan, wolfsklauw en kleine zonnedauw. Ook komen in het gebied zeldzame vlindersoorten voor, waaronder één van de grootste populaties van het bont dikkopje in Nederland. Andere voorkomende vlindersoorten zijn het heideblauwtje, ijsvogelvinder en het zandoogje. Een kenmerkende vogel voor De Geelders is de houtsnip. Als het in Noord-Europa winter wordt en de bodem bevriest, arriveren grote aantallen houtsnippen in het gebied om te overwinteren. Wanneer ook hier de vorst zijn intrede doet, trekken ze verder naar het zuiden. Andere kenmerkende vogels zijn de wespendief, boomvalk en goudvink. Sinds kort worden er weer steenmarters waargenomen en de boommarter wordt verwacht. Bijzondere bewoners zijn ook de levendbarende hagedis, de kamsalamander en de hazelworm.

Tijdens de inventarisatie naar autochtone struik- en boomsoorten in 2007 ( "Oude Boskernen in Het Groene Woud" ) zijn hier ook bijzondere soorten aangetroffen zoals o.a. wilde mispel, Gelderse roos, hondsroos, bastaardmeidoorn en de wegedoorn In 2008 zijn ook interessante landschapselementen bestaard namelijk de in de Geelders veel voorkomende wallen (zie: wallen in Het Groene Woud) deze werden o.a. gebruikt als grenswal. De wallen dateren uit de Middeleeuwen.

Ieder bos, dus ook het gehele complex van de Geelders, is vanuit natuurbeschermingsogen gezien, veel meer dan een aantal gegroepeerde bomen, Bij een bosbouwer zal vooral de belangstelling uitgaan naar de economisch aantrekkelijke bomen. Een natuurbeschermer ziet het bos anders. Een bos is voor hem een groot geheel, waarvan de bomen een belangrijk onderdeel vormen. Echter ook alle andere levende wezens in een bos, van een mestkever tot een havik of een bosanemoontje behoren tot dat bos. Deze hele levensgemeenschap kan alleen maar blijven voortbestaan als alle onderdelen goed beschermd worden. Het ene onderdeel is daarbij niet belangrijker dan het andere.

In 2012 is een aparte publicatie verschenen over De Geelders:

De Geelders, Bosgebied in Het Groene Woud. Van middeleeuwse Kartuizers tot hedendaagse Natuurbeheerders (Liempde, 2012)
door Ger van den Oetelaar en Jac Hendriks
Verkrijgbaar via
Stichting Kartuizerklooster Sinte Sophia van Constantinopel of Duthmala

 

Gelegde heggen zoals vroeger veel in de Geelders voorkwamen (foto Karel Voets)

 

INFORMATIE OVER  DUTHMALA

ZOEKEN VIA INVULFORMULIER   

Via deze KNOP kunt u ook naar de genealogische website van Ger van den Oetelaar. Op de website van Duthmala wordt aandacht geschonken aan diverse  LIEMPDSE NATUURGEBIEDEN zoals Scheeken, Geelders, Dommel en Dommeldal, Landgoed Velder (Veldersch Bosch) en aan een aantal CULTUURHISTORIE RONDOM LIEMPDE.